TRÀ VINH: CÂY DỪA SÁP CẤY MÔ ĐẦU TIÊN CHO TRÁI, MỞ RA HƯỚNG ĐI MỚI CHO NGÀNH DỪA ĐẶC SẢN

DỪA SÁP – ĐẶC SẢN GIÁ TRỊ CAO NHƯNG ĐẦY THÁCH THỨC

Dừa sáp từ lâu đã được xem là loại trái cây đặc sản nổi tiếng của tỉnh Trà Vinh, không chỉ mang giá trị kinh tế vượt trội mà còn góp phần tạo dựng thương hiệu nông nghiệp đặc thù cho địa phương. So với các giống dừa thông thường, dừa sáp có phần cơm dày, đặc sệt, hàm lượng dầu và giá trị dinh dưỡng cao hơn rõ rệt, kèm theo mùi thơm đặc trưng rất dễ nhận biết. Chính vì vậy, dừa sáp luôn được thị trường săn đón, giá bán cao gấp nhiều lần dừa thường và trở thành nguồn thu nhập quan trọng cho nhiều hộ nông dân.

Tuy nhiên, song hành với giá trị kinh tế cao là những khó khăn lớn trong công tác nhân giống. Do đặc tính di truyền đặc biệt, dừa sáp khi trồng bằng phương pháp truyền thống chỉ cho tỷ lệ trái sáp tối đa khoảng 25%. Điều này đồng nghĩa với việc cùng một diện tích canh tác, người trồng phải chấp nhận rủi ro cao, sản lượng không ổn định và hiệu quả kinh tế phụ thuộc nhiều vào may rủi. Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tìm ra giải pháp khoa học nhằm nâng cao tỷ lệ trái sáp, đồng thời bảo tồn lâu dài giống dừa quý hiếm này.

Hình ảnh dưới đây minh họa việc ứng dụng khoa học – công nghệ vào sản xuất nông nghiệp, góp phần nâng cao hiệu quả canh tác và giá trị sản phẩm:

https://vigen.vn/wp-content/uploads/2025/10/cay-chuoi-cay-mo-tai-vigen_11zon.webp

NỖ LỰC NGHIÊN CỨU CỦA TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÀ VINH

Nhằm giải quyết bài toán trên, trong nhiều năm qua, đội ngũ các nhà khoa học của Trường Đại học Trà Vinh đã không ngừng nghiên cứu và thử nghiệm các phương pháp nhân giống tiên tiến cho cây dừa sáp. Theo Thạc sĩ Nguyễn Ngọc Trai, Quyền Giám đốc Trung tâm Sinh học ứng dụng, Khoa Nông nghiệp – Thủy sản, Trường Đại học Trà Vinh, nhà trường đã từng bước hoàn thiện quy trình nuôi cấy phôi dừa sáp, giúp nâng tỷ lệ trái sáp trên mỗi quày đạt từ 85% trở lên.

Thành quả nghiên cứu này đã được thương mại hóa từ năm 2011. Mỗi năm, Trường Đại học Trà Vinh chuyển giao khoảng 5.000 cây giống dừa sáp cấy phôi cho nông dân và các hợp tác xã trong và ngoài tỉnh. Thực tế sản xuất cho thấy, dừa sáp cấy phôi mang lại hiệu quả kinh tế cao, được thị trường chấp nhận và không bị phân biệt với dừa sáp trồng theo phương pháp truyền thống.

Ông Nguyễn Văn Sử, Chủ tịch Hội đồng quản trị Hợp tác xã Dừa sáp Hòa Tân (huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh) cho biết, thương lái hiện nay thu mua dừa sáp dựa trên chất lượng trái, không quan tâm nguồn gốc giống. Nhờ hiệu quả vượt trội, nhiều thành viên hợp tác xã đã mạnh dạn chuyển dần sang trồng dừa sáp cấy phôi nhằm nâng cao thu nhập.

Tuy nhiên, một rào cản lớn vẫn tồn tại, đó là giá cây giống còn quá cao, dao động từ 700.000 đến hơn 1.200.000 đồng mỗi cây, tùy đơn vị sản xuất và số lượng đặt hàng. Mức giá này vượt quá khả năng đầu tư của nhiều hộ nông dân nhỏ lẻ, khiến việc mở rộng diện tích trồng dừa sáp gặp nhiều hạn chế.

TỪ NUÔI CẤY PHÔI ĐẾN NUÔI CẤY MÔ: BƯỚC TIẾN QUAN TRỌNG

Xuất phát từ thực tiễn đó, Trường Đại học Trà Vinh đã được Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phê duyệt và cấp kinh phí để triển khai đề tài trọng điểm cấp Bộ “Nghiên cứu nhân giống dừa bằng công nghệ nuôi cấy mô tế bào và kỹ thuật thâm canh dừa trồng giống nuôi cấy mô”, với tổng kinh phí 10,5 tỷ đồng. Giai đoạn 1 của đề tài được triển khai từ năm 2017 đến năm 2022.

So với nuôi cấy phôi, nuôi cấy mô dừa sáp được đánh giá là một quá trình phức tạp và khó khăn hơn rất nhiều. Tuy nhiên, ưu điểm lớn nhất của phương pháp này là tạo ra cây giống đồng đều về mặt di truyền, giữ được tối đa những đặc tính ưu việt của cây mẹ và có tiềm năng hạ giá thành khi sản xuất ở quy mô lớn. Đây cũng là xu hướng tất yếu trong nông nghiệp công nghệ cao, tương tự như việc ứng dụng công nghệ sinh học trong nhiều lĩnh vực cây trồng khác đang được chia sẻ và phổ biến tại https://vigen.vn/, góp phần nâng cao giá trị và tính bền vững cho sản xuất nông nghiệp.

Sau 5 năm miệt mài nghiên cứu, các nhà khoa học của Trường Đại học Trà Vinh đã chọn lọc được vật liệu và môi trường phù hợp để tạo mô sẹo (callus), biệt hóa thành phôi vô tính và tái sinh thành cây con hoàn chỉnh. Đồng thời, nhóm nghiên cứu cũng thiết lập thành công quy trình đưa cây dừa vô tính in vitro ra trồng và chăm sóc tại nhà lưới và vườn ươm, đảm bảo cây sinh trưởng ổn định trước khi đưa ra trồng ngoài thực địa.

THÀNH CÔNG BƯỚC ĐẦU: CÂY DỪA SÁP CẤY MÔ CHO TRÁI

Một dấu mốc đặc biệt quan trọng của đề tài là việc cây dừa sáp cấy mô lần đầu tiên cho trái tại Trà Vinh. Các cây dừa sáp cấy mô được trồng khảo nghiệm tại Khu Thực nghiệm trồng trọt của Trường Đại học Trà Vinh. Sau 3 năm trồng, cây sinh trưởng tốt, thích nghi với điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng địa phương, không ghi nhận biểu hiện bất thường về sinh lý hay sâu bệnh.

Theo đánh giá ban đầu, trái dừa sáp cấy mô có cơm dày, chất lượng tốt, đáp ứng các tiêu chí của dừa sáp thương phẩm trên thị trường. Đây được xem là thành công mang tính đột phá, bởi đây là nghiên cứu đầu tiên tại Việt Nam về nuôi cấy mô dừa nói chung và dừa sáp nói riêng. Kết quả đã được Hội đồng nghiệm thu của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đánh giá rất cao và thống nhất cho phép nghiệm thu đề tài giai đoạn 1, đồng thời đề xuất tiếp tục triển khai giai đoạn 2.

HƯỚNG ĐẾN GIẢM GIÁ GIỐNG VÀ PHÁT TRIỂN QUY MÔ LỚN

Theo Thạc sĩ Nguyễn Ngọc Trai, để kết quả nghiên cứu thực sự đi vào sản xuất đại trà, giai đoạn 2 của đề tài sẽ tập trung hoàn thiện quy trình kỹ thuật, nâng hệ số nhân giống lên khoảng 50 lần, tức từ một mẫu ban đầu có thể tạo ra 50 cây giống dừa sáp. Khi đạt được hệ số này và triển khai sản xuất ở quy mô công nghiệp, giá thành cây giống dừa sáp cấy mô được kỳ vọng sẽ giảm xuống dưới 100.000 đồng mỗi cây.

Nếu mục tiêu này trở thành hiện thực, đây sẽ là bước ngoặt lớn đối với ngành dừa sáp Trà Vinh. Người dân sẽ dễ dàng tiếp cận nguồn giống chất lượng cao với chi phí hợp lý, mở rộng diện tích trồng, hình thành vùng nguyên liệu tập trung và tiến tới xây dựng dừa sáp thành ngành hàng có khả năng xuất khẩu số lượng lớn. Bài học từ việc kiểm soát quy trình kỹ thuật, xử lý sinh trưởng đúng thời điểm trong sản xuất nông nghiệp, tương tự như các kinh nghiệm được chia sẻ tại https://vigen.vn/chuoi-cay-mo-la-gi/, cho thấy vai trò then chốt của khoa học công nghệ trong việc nâng cao giá trị cây trồng đặc sản.

Thành công của cây dừa sáp cấy mô đầu tiên cho trái không chỉ là kết quả của quá trình nghiên cứu bền bỉ, mà còn mở ra triển vọng lớn cho việc bảo tồn, phát triển và nâng tầm giá trị đặc sản dừa sáp Trà Vinh trong tương lai.